Curso de esperanto
De Indianopedia
Contenido
|
Textos utilizados por los indianos
- Jorge Hess, «¿Habla vd esperanto?» (Buenos Aires 1956, edición pdf Bilbao, 2005). Libro de texto publicado por la Federación Argentina de Esperanto y reeditada en pdf por el club esperantista de Bilbao. Sigue siendo una de las mejores herramientas pedagógicas en español.
- William Auld «Paŝoj al Plena Posedo» (Heroldo de Esperanto, Budapest 1974, edición indiana en pdf 2012). El libro clásico para alcanzar el bilingüismo.
En poco más de tres meses, con tan sólo estos dos libros (impresos en papel) y la ayuda de un diccionario en la red[1] es posible, estudiando en grupo, leyendo los temas en voz alta y haciendo los ejercicios, alcanzar un dominio pleno del Esperanto. La clave: hacer al menos un tema cada día y empezar tener pequeñas conversaciones cotidianas desde el principio, pasando a redactar posts en Esperanto a partir de la tercera o cuarta semana.
Los textos están preparados para ser impresos en formato A5 (medio A4), por las dos caras. Recomendamos encuadernar con una espiral para formar dos cuadernos de trabajo.
Complementos
- Lazaro Zamenhof, «Fundamento de esperanto». Versión en español (1890) de la edición original[2] del trabajo seminal de Zamenhof, publicada el 26 de julio de 1885. Contiene las 917 «fundamentaj radikvortoj» y la primera declaración de devolución del proyecto.
- «Zamenhof» resumen en inglés de «Homarano: La vivo, verkoj kaj ideoj de d-ro L.L. Zamenhof», Kaliningrad-Kaunas: Sezonoj, 2009 (kun Litova Esperanto-Asocio). Da contexto histórico, biográfico e ideológico al nacimiento de la Z-lingvo.
Gramática del esperanto
Resumenes y tablas
| Pronombres | |
|---|---|
| MI | yo |
| VI | tú |
| LI | él |
| ŜI | Ella |
| ĜI | Tercera persona de objetos y animales |
| NI | Nosotros |
| VI | Vosotros |
| ILI | Ellos |
| ONI | Impersonal Oni diras = se dice |
| SI | Pronombre reflexivo de la tercera persona Johano lavis sin = Juan se lavó |
Morfemas
| Morfemas | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Nominales | Verbales | ||||
| o | Sustantivo y singular parolo = palabra telefono = telefono | i | Infinitivo paroli = hablar telefoni = telefonear | ||
| a | Adjetivo y singular parola = oral, verbal telefona = telefónico | as | Presente ni parolas = hablamos ŝi telefonas = ella llama por teléfono | ||
| e | Adverbio parole = oralmente, de palabra telefone = telefónicamente | is | Pasado Ŝi parolis = Ella habló Ili telefoni = Ellos telefonearon | ||
| j | Plural paroloj = palabras telefonoj = telefónos parolaj = orales, verbales telefonaj = telefónicos/as | os | Futuro Ŝi parolos = Ella hablará Ni telefonos = Nosotros telefonearemos | ||
| n | Acusativo mi legas la libron = leo el libro mi legas interesajn librojn = leo libros interesantes li eniris en la ĉambron = entró en la habitación ŝi veturis tri tagojn = ella viajó durante tres días la tablon estas du metrojn longa = la mesa tiene tres metros de largo | us | Condicional Li parolus = El hablaría Vi telefonus = Vosotros telefonearíais | ||
| u | Imperativo/Subjuntivo Parolu! = Habla! Ke mi telefonu = Que yo telefoneara | ||||
Participios, gerundios y formas compuestas
Las formas compuestas del verbo se forman con esti y los particios activos y pasivos
| Participios activos | |||
|---|---|---|---|
| ANT | presente | Mi estas leganta | Estoy leyendo |
| INT | pasado | Mi estas leginta | He leído |
| ONT | futuro | Mi estas legonta | Habré leido |
| Participios pasivos | |||
| AT | presente | La libro estas legata | El libro es leído |
| IT | pasado | La libro estas legita | El libro fue leido |
| OT | futuro | La libro estas legota | El libro será leido |
Las formas compuestas del pasado y el futuro rara vez se usan salvo en algunas frases hechas como Mi estis dironta = estaba por decir.
El gerundio, activo o pasivo, se usa tan solo en las oraciones subordinadas que tienen el mismo sujeto que la principal y que indican:
- Tiempo
- Promenante sur la strato, mi falis
- Manera
- Li kantis, naĝante, tre malĝojan melodion
- Causa
- Li laŭdis la hunjon dezirante riĉevi ĝin donace
- Concesión
- Kvankam malriĉa, ŝi estas feliĉa
- Suposición
- Farinte la ŝtelon, li irus en karceron
Cuadro de voces simples
| Indefinidos I... | Interrogativos KI... | Demostrativos TI... | Colectivos ĈI... | Negativos NENI... | |
| -A calidad | IA De alguna clase | KIA Cuál cómo | TIA Tal así | ĈIA De todo tipo | NENIA De ningún tipo |
| -E lugar | IE Algún sitio | KIE Dónde | TIE Ahí allí | ĈIE En todas partes | NENIE En ningún sitio |
| -O cosa | IO Algo alguna cosa | KIO Que que cosa | TIO Eso | ĈIO Todo | NENIO Nada |
| -U indiv | IU Alguien alguno | KIU Quien el cual | TIU Ese aquel | ĈIU Cada uno cada | NENIU Ninguno nadie |
| -AM tiempo | IAM Una vez | KIAM Cuando | TIAM Entonces | ĈIAM Siempre | NENIAM Nunca |
| -OM Cantidad | IOM Algo un poco | KIOM Cuánto | TIOM Tanto | ĈIOM Todo | NENIOM Nada |
| -AL Motivo | IAL Por algo | KIAL Por qué | TIAL Por eso | ĈIAL Por todos los motivos | NENIAL Por ningún motivo |
| -EL Manera | IEL De algún modo | KIEL Como | TIEL Así tan | ĈIEL De todos modos | NENIEL De ninguna manera |
| -ES Posesión | IES De alguién | KIES De quién cuyo/a cuyos/as | TIES De ese De aquel | ĈIES De todos | NENIES De nadie, de ninguno |
Ĉi
La partícula aproximativa ĉi acerca el objeto:
- tiu = ese; ĉi tiu = este
- tio = eso; ĉi tio = esto
- tie = allí; ĉi tie = aquí
- tiel = así; ĉi tiu = de esta manera
- ĉio = todo; ĉi ĉio = todo esto
Se puede usar sólo para aligerar la frase sustituyendo a ĉi tiujn e incluso convertirse en prefijo
- Mi jam vidis ĉi hundon = Mi jam vidis ĉi tiun hundon
- Ĉi-semajne = En ĉi tiu semajno
¿Cómo se dice «qué»?
El «que» cumple distintas funciones gramaticales que en esperanto se traducen por distintas voces simples.
Conjunción
- Li asertas ke kio povas okazi
- Asegura que todo puede suceder
Kiu(j)(n)
Cuando puede sustituirse por «el cúal» o «los cuales»
- Infano, kiu ploras
- Infanoj kiuj ridas
- Amikoj kiujn vidas ĉiutage
Kion
Cuando puede sustituirse por «qué cosa»
- Kion vi diras?
- Mi diras kion vi aŭdis
Kia
Cuando puede sustituirse por «qué clase de»
- Kiaj belaj okulojn!!
- Li havas la sorton kian li meritas
Kiel
Cuando puede sustituirse por «cuan»
- Kiel alta vi estas!
- Kiel bele ŝi kantas!
Ol
Cuando es un comparativo
- Pli blanka ol neĝo
Kiom, kioma
Cuando puede sustituirse por «cuánto»
- Mi havas kiom vi daris al mi
- Kioma horo estas?
Tablas
| Preposiciones | |
|---|---|
| AL | a, hacia, hasta |
| ANSTATAŬ | en lugar de |
| ANTAŬ | ante, delante de |
| APUD | cerca de, junto a |
| ĈE | en ese lugar, en lo de, cabe, al pie de |
| ĈIRKAŬ | alrededor de |
| DA | de (cantidad) |
| DE | de |
| DUM | durante, mientras |
| EKSTER | fuera de |
| EL | de (origen) |
| EN | en |
| ĜIS | hasta ĝis tiam = hasta entonces ĝis tie = hasta allí) |
| INTER | entre |
| KONTRAŬ | contra, frente a |
| KROM | aparte de |
| KUN | con (compañía) |
| LAŬ | según |
| MALGRAŬ | a pesar de |
| PER | con (por medio de) |
| PO | a razón de, a tanto |
| POR | para |
| POST | después de, atrás de |
| PRETER | más allá, por delante de, dejando atrás |
| PRI | acerca de |
| PRO | a causa de |
| SEN | sin |
| SUB | bajo, debajo |
| SUPER | sobre, encima (sin contacto) |
| SUR | sobre (tocando) |
| TRA | a través de |
| TRANS | al otro lado, más allá |
Además tenemos la preposición je, sin sentido fijo:
- mi finos je la tria
- terminaré a las tres
- mi trinkos je via sano!
- beberé a tu salud!
- ĝi gustas je sablo
- sabe a arena
| Conjunciones | |
|---|---|
| DO | Pues |
| KE | Que |
| KAJ | Y |
| AŬ | O |
| NU | (interjección) |
| Adverbios simples | |
|---|---|
| ANKAŬ | También |
| ANKORAŬ | Todavía |
| ALMENAŬ | Al menos |
| KELKAJ | Algunos |
| KELKFOJE | Algunas veces |
| KVAZAŬ | Como si |
| NUR | Solamente |
| NUN | Ahora |
| PRESKAŬ | Casi |
Expresiones de tiempo
| Sezonoj | |||
|---|---|---|---|
| printempo | somero | aŭtuno | vintro |
| Monatoj de la jaro | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| januaro | februaro | marto | aprilo | majo | junio |
| julio | aŭgusto | septembro | oktobro | novembro | decembro |
| Tagoj de la semajno | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| lundo | mardo | merkredo | ĵaŭdo | vendredo | sabato | dimanĉo |
| Tag-dividoj | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| mateno | tagmezo | posttagmezo | vespero | nokto | noktomezo |
| Aliaj dividoj | ||
|---|---|---|
| horo | minuto | sekundo |
| hieraŭ | hodiaŭ | morgaŭ |
| superjaro | jarcento | jarmilo |
Tabla de prefijos
| Prefijos de relaciones sociales | |||
|---|---|---|---|
| BO | parentesco por matrimonio | Bopatro | Suegro |
| EKS | ex | Ekspresidento | Expresidente |
| GE | ambos sexos | Gefratoj | Hermanos y hermanas |
| PRA | alejado en el tiempo o el parentesco | Praavo Prahistoria | Bisabuelo Prehistoria |
| Prefijos que modifican el sentido del lexema | |||
| DIS | dispersión | Disdoni | Distribuir |
| MAL | lo contrario | Malami | Odiar |
| MIS | error | Mispaŝo | Mal paso |
| EK | acción repentina | Ekkrii Ekflugi | Exclamar Levantar el vuelo |
| RE | repetición, devolución | Redoni Relegi | Devolver Releer |
| EL | hacia fuera, completamente | Eliri Ellerni Elvendi | Salir Empollar Vender hasta agotar existencias |
Tabla de sufijos
| Nombres de personas | |||
|---|---|---|---|
| UL | ser participados por el lexema | Ebriulo | Borracho |
| AN | partidario, miembro | Kristiano | Cristiano |
| IST | profesión, adepto de una teoría | Instruisto Optimisto | Profesor Optimista |
| IN | sexo femenino | Patristo Koino | Madre Gallina |
| ID | descendencia directa | Reĝido | Príncipe |
| ESTR | jefe de | Ŝipestro | Capitán de barco |
| IĈ | diminutivo nombre propio masc | Maniĉo | Manolo |
| NJ | diminutivo nombre propio fem | Natnjo | Tasha |
| Para formar nombres de cosas | |||
| AĴ | cosa concreta | Glaciaĵo Pentaĵo | Capitán de barco Cuadro |
| IL | instrumento | Ŝlosilo Flugilo | Llave Ala |
| AR | conjunto de | Vortaro | Diccionario |
| ER | elemento de un todo | Sablero | Grano de arena |
| EJ | lugar adecuado | Lernejo | Escuela |
| ING | modo capucha | Fingingo | Dedal |
| UJ | que contiene | Monujo Pirujo Francujo | Monedero Peral Francia |
| I | territorio, comunidad | Esperantio Indianio Hispanio | Comunidad esperantista Comunidad indiana España |
| Para formar nombres abstractos | |||
| EC | cualidad abstracta | Infaneco | Infancia |
| ISM | Ideología | Naciismo | Nacionalismo |
| Sufijos adjetivos | |||
| EM | Inclinación, hábito | Kredema | Crédulo |
| EBL | Posibilidad pasiva | Legebla | Legible |
| IND | Digno de | Ridinda | Ridículo |
| END | Obligación pasiva | Destruenda | Que ha de ser destruido |
| Sufijos verbales | |||
| IG | Hacer | Manĝigi Purigi | Hacer de comer Limpiar |
| IĜ | Hacerse | Puriĝi | Limpiarse |
| AD | Acción sostenida | Pafado | Tiroteo |
| Sufijos numerales | |||
| ON | Fraccionarios | Duono | La mitad |
| OBL | Multiplicativos | Duobla | Doble |
| OP | Colectivos | Triopo | Trío |
| Sufijos universales | |||
| ET | Diminutivo | Ĝardeneto Rideti Beleta | Jardincito Sonreir Lindo/a |
| EG | Aumentativo | Ventego Ridegi Belega | Huracán Carcajearse Bellísimo/a |
| AĈ | Peyorativo | Ĉebalaĉo | Rocín |
| UM | Indeterminado | Kolumo Malvarmumi | Cuello de prenda Resfriarse |
Comparativos
| (mal)pli X ol Y |
- Li estas pli alta ol mi
- El es más alto que yo
| la (mal)plej X en Y |
- Ĝi estas la plej granda en la mondo
- Es el más grande del mundo
| la (mal)plej X el Y |
- Ĝi estas la (mal)plej granda el ĉiuj bestoj
- Es el más/(la menos) grande de todos los animales
| tiel X kiel Y |
- Li estas tiel alta kiel mi
- El es tan alto como yo
| Ju (mal)pli X des (mal)pli Y |
- Ju pli mi parolas des pli mi miras
- Cuanto más me hablas, menos me miras
- Ju pli vi studas des malpli vi scias
- Cuanto más estudias, menos sabes
- Ju malpli vi dormas des pli nervoza vi estas
- Cuanto menos duermes más nervioso estás
Oraciones consecutivas
| Tia X-o ke Y |
- Aperis tia giganto ke la knaboj svenis.
- Apareció tal gigante que el niño se desmayó
| Tiel X-e ke Y |
- Li iras tiel rapide, ke ni ne povas lin atingi
- Va tan rápido que no puedo alcanzarle
| Tiom da X-o ke Y |
- Flugis tiom da aeroplanoj ke ilia bruo surdigis
- Volaban tantos aviones que ensordecían
| Ĉu X aŭ Y |
- Ĉu vi havas aŭ ne havas monon?
- Tienes o no tienes dinero?
- Mi ne scias, ĉu tio valoras multe aŭ malmulte
- No sé si lo valoras mucho o poco
| Jen X Jen Y |
- Li estis jen gaja, jen furioza
- Estaba unas veces contento y otras furioso
| Ĉu X Ĉu Y |
- Ĉu li volas veni, ĉu ne, mi lin invitos
- Quiera venir o no, le invitaré
- Ĉu pro timo, ĉu pro fiero, li nenion respondis
- Sea por miedo o por orgullo, no contesto nada
Gramatikaj enkondukaj klarigoj
Sustantivos / O-vortoj
Los sustantivos son las palabras de las que nos servimos para dar nombre a las cosas, animales, personas, materiales y conceptos. Con los sustantivos podemos identificar todo aquello que nos rodea, es la forma de darle nombre a las cosas ya sean materiales o abstractas. En esperanto identificar estas palabras es muy fácil ya que siempre terminan en -o-.
Ekzemploj:
- Mi aĉetis novan komputilon
- La pano estas seka
- La domo estas alta
- nigra taso
- blua botelo
Adjetivos / A-vortoj
Los adjetivos son unos chivatos. Estos nos cuentan y dan información sobre como son los sustantivos. Por ejemplo teniendo un sustantivo domo con un adjetivos podemos dar o recibir más información sobre el sustantivo, es decir, saber como es -alta, pequeña, larga-. En esperanto identificar los adjetivos es muy fácil ya que siempre terminan en -a-.
Ekzemploj:
- Alta domo
- Plena glaso
- komputilo nova
- bona kurso
- lingvo facila
Adverbios / E-vortoj
Los adverbios son doblemente chivatos ya que nos pueden contar tanto como se desarrolla la acción denotada por un verbo como darnos matices sobre los adjetivos. En esperanto todos los adverbios terminan en -e-.
Chivándose sobre como se lleva a caso la acción denotada por el verbo:
- li kuras rapide
- li atente rigardas
- mi malfrue alvenis
- ili bele kantos
- Ni kune manĝas
Aportando matices sobre un adjetivo:
- hele blua
- multe simpatia
- senkompare bela
- neĝe bela
- montrinde bela